Ông Tề là nhà giáo lâu năm, đã về hưu, lời nói cân nhắc, thận trọng, không chăng chớ bao giờ, kể:
- Tôi có một ông bạn, đánh con đề 08, trúng bảy trăm triệu. Tôi khuyên ông: đem tiền về xây cái nhà thờ họ ở quê, góp quỹ công đức xây dựng các công trình văn hóa - lịch sử ở làng, thì còn. Vì những thứ đó không mỗi chốc mà đem bán được. Chứ còn giữ tiền, mua vàng, sắm sanh đồ dùng vật dụng trong nhà, thì trước sau cũng đem nướng vào số đề, sạch bách cho mà xem. Không nghe tôi, quả nhiên, giờ ông ta không còn một xu dính túi.
Ông Tề tiếp:
- Tôi có một người cháu, y đào vàng ở Na Rì, trúng mánh, được một gia tài kếch sù. Cụ thể là hai tòa vi la, trị giá mỗi cái bảy tỷ đồng. Nhưng vào cuộc chơi đỏ đen, y lần lượt bán hết tuốt tuột hai tòa nhà. Rồi y lại đi vay để chơi. Chơi mê say với hy vọng trong giây khắc biến thành tỷ phú!
Ông Tề kết luận:
- Đề đóm, bài bạc nó đáp ứng kỳ vọng đổi đời mà chẳng nặng nhọc gì của một lớp người. Đề đóm, cờ bạc là thần là ma, nó ám ảnh người ta, nó đưa con người vào vòng mê lú.
Tôi có chú em tên Lâu. Sống rất nghèo khổ. Vợ nó đi thu mua giấy vụn. Nó ở nhà trông con. Có bữa cơm nấu xong, sang tôi vay 2.000 đồng để mua hai bìa đậu phụ làm thức ăn. Tôi hỏi nó:
- hiện giờ để đời sống bớt nghèo túng, em cần gì?
- Giá mà em có được một chiếc xích lô để hành nghề.
- Một chiếc xích lô giờ giá khoảng bao nhiêu?
- Chưa đến hai triệu.
- Chị có thừa một chiếc xe đạp nhãn hiệu Eska. Chiếc xe này có giá là một triệu đồng. Chị cho cậu chiếc xe. Cậu bán đi. Mua một chiếc xích lô. Còn thiếu bao nhiêu, chị bù.
Lâu nhận chiếc Eska mừng rỡ, nhảy lên, đạp ra khu vực bán xe ở TP.
Hôm sau tôi đến nhà Lâu, để xem nó bán được xe chưa và tính chuyện bù thêm để nó tậu chiếc xích lô, công cụ hành nghề giúp nó thoát khỏi cảnh nghèo đói thâm căn.
Chỉ có vợ nó ở nhà. Vợ nó mếu máo, kể:
- Anh ấy bán chiếc xe chị cho được 900.000 đồng. Em đã bảo đưa tôi cất đi, làm vốn mua chiếc xích lô, nhưng anh ấy không nghe. Anh ấy bảo: Trúng đề, 1 ăn 70. 900 nghìn đồng một phát thành 63 triệu. Thế không hay hơn à! hiện thì cả thảy theo gió lên trời rồi, chị. Ôi! Sao cái số kiếp chúng em cứ nghèo túng mãi thế này, hả chị?
Trước mắt tôi là một bi kịch của con người. Tôi mở sách, tìm mục thảm kịch, đọc thấy A.Schopenhauer triết gia Đức nói: “thảm kịch sản sinh ra từ hành vi, tính cách con người”. Một cách nhẹ nhõm, tự phát, cơ hồ như phải được sản sinh ra từ bản tính của con người, đó là dục vọng. Và dục vọng thường đem lại đau khổ cho con người; vì lòng thèm muốn của con người không bao giờ được thỏa mãn, cũng là con đường dẫn đến một thế giới bi đát, cuộc đời là một cơn ác mộng. Ông đưa ra cách giải thoát có phần dễ dàng cơ mà trải qua, đó là sự trầm mặc triết học, sự đồng tình về mặt đạo đức và nhất là sự sáng tạo và thưởng thức cái đẹp và nghệ thuật.
Tôi mở sách triết học phương Đông, thấy nói: Cái gọi là dục vọng thường không rời khỏi khí huyết tâm can người ta. Bởi thế, để khỏi đau khổ phải quả dục, tiết dục, giữ sự bình ổn trong tâm hồn, đừng làm gì trái với thiên nhiên.
Trái với tự nhiên! Không làm gì mà 1 ăn 70, mà bỗng chốc trở nên tỷ phú, thế là trái với lẽ thông thường, chứ còn gì!
Tôi kể chuyện Lâu với bà mẹ đã 80 tuổi của tôi. Mẹ tôi nói:
- Tham thực cực thân. Ăn tham thàm làm chốc mép là nó đấy, con à.
Ma Văn Kháng
|
