Hà thành và Thánh tổ Từ Đạo Hạnh

Chùa Hoa Lăng Chùa Hoa Lăng ở xã Thượng Yên Quyết (nay thuộc phường Quan Hoa, tổ 44, ngách 275, ngõ 215, Đường Bờ sông Tô, cách cầu Dịch Vọng khoảng 300m, quận Cầu Giấy), nơi có ngôi mộ bà Tăng Thị Loan - mẹ của pháp sư Từ Đạo Hạnh. “Mồng bảy phụng giá độ hà /Lên chùa Thánh Mẫu, chùa là Hoa Lăng” Câu ca dao nói lên lòng thành kính của người dân phường Quan Hoa với ngôi chùa thờ mẹ Thánh tổ Từ Đạo Hạnh - Chùa Hoa Lăng là ngôi chùa cổ nằm trong cụm di tích lịch sử : Hoa Lăng - chùa Láng - chùa Nền. Lễ chùa vào ngày 7 tháng 3 âm lịch hằng năm. Đối tượng tôn vinh: Từ Vinh và Tằng Thị Loan (Cha mẹ của Từ Đạo Hạnh). Tương truyền, chùa Hoa Lăng xưa được xây dựng từ thời Lý Nhân Tông (1072-1128), theo kiểu chữ “Công”, trên nền đất cao hướng thẳng vào Quảng phúc Môn của đế đô Thăng Long thời Lý- Trần. Ban đầu, chùa được xây dựng bằng tranh, ở đây tre. Đến đời Lý Thần Tông (1128 - 1138), đã cho xây dựng chùa quy mô kiên cố, dựng tượng cha là Thánh phụ (Từ Vinh) và tượng mẹ là Thánh Mẫu (Tăng Thị Loan) để thờ. Vua còn cấp cho dân sở tại 5 mẫu ruộng để các vị sư cày cấy hoa lợi cho việc hương đăng. Sau khi quan Đỗ Sát Từ xâm phạm nhà hoàng phái Điện, Thành Hầu bị giết chết, vợ là Tăng Thị Loan và con là Từ Đạo Hạnh đều bỏ nhà đi tu. Bà Loan sang tu ở chùa Hoa Lăng. Hằng ngày, đi khuyên giáo để tu tạo chùa. Khi bà mất được chôn ở chùa. Còn Đạo Hạnh tu ở chùa Thiên Phúc làng Sài Sơn rồi sang tây phương học đạo, được truyền phép lạ trở về dùng pháp thuật giết chết sư Lê Đại Điên báo oán cho cha xong lại trở về chùa Thầy.  chi tiết  Ngày xưa, hội Láng khi kiệu của Thánh Từ Đạo Hạnh đến ngõ Vụt đầu làng An Hòa đối diện với chùa Duệ thờ Thánh Lê Đại Điên thì hai bên đều đốt pháo thăng thiên diễn đạt lại cảnh hai ngài dùng pháp thuật đánh nhau thuở trước. Qua tư liệu lịch sử, chứng tỏ chùa Hoa Lăng là một di tích quan yếu nằm trong quần thể di tích văn hóa ở cửa Tây Kinh thành Thăng Long đã tồn tại gần 10 thế kỷ, gắn liền với lễ hội chùa Láng: “Nhớ ngày mồng bảy tháng ba/Trở vào hội Láng, trở ra hội Thầy”. Trội nhất trong hội Láng là đám rước kiệu Thánh Từ Đạo Hạnh lội qua sông Tô ( gọi là độ hà) qua làng An Hòa để đến chùa Hoa Lăng thăm mẹ. Trước đây, hội Chùa Láng (Chiêu Thiền Tự) có đám rước long trọng của Hội hàng tổng gồm:chín làng (bảy làng thuộc tổng Hạ và hai làng: Mọc Thượng, Yên Quyết). Chùa Nền (Đản cơ tự, Cổ Sơn tự) thuộc phường Láng Thượng, quận Đống Đa, có tượng Từ Đạo Hạnh và song thân. Như vậy, có thể thấy tượng Thánh tổ Từ Đạo Hạnh được thờ ở hầu hết các chùa có liên quan đến ngài trên Thủ đô Hà Nội. Tìm hiểu thêm ta thấy các chùa thờ Từ Đạo Hạnh còn lan cả sang địa bàn huyện Thạch Thất, Quốc Oai, Hoài Đức về Đống Đa rồi sang tỉnh Hưng Yên (chùa Ông), tỉnh Nam Định (chùa Bi, chùa Tây Lạc, chùa Lương Hàn, chùa Vũ Lao). Hầu hết các chùa ở Hà Nội đều thờ Thánh tổ Từ Đạo Hạnh làm trọng tâm, một số chùa phối thờ cùng đức Thánh Nguyễn Minh Không và Giác Hải thì tượng của Từ Đạo Hạnh bao giờ cũng được đặt ở vị trí chính giữa. Trong các ngày lễ hội, trò diễn khá giống nhau thì các làng phụ cận chùa Thầy có lễ rước chungchứng tỏ sự ảnh hưởng mạnh mẽ của đức Thánh Từ Đạo Hạnh với nhân dân trong vùng.